|
دیلمیان از دیرباز در تاریخ ایران به علت برخورداری از شجاعت و مهارتهای جنگی سرآمد بودند . آنان در قرن سوم و چهارم هجری توانستند بر مسند قدرت حکومتی ایران و اسلام دست یابند . کارآمدی آنان در بخش نظامی، موجب تسلط بر قلمرو وسیعی گردید....
 کتاب دیلمیان در گستره تاریخ ایران (حکومتهای محلی ، آل زیار ، آل بویه) که برای دانشجویان رشته تاریخ در مقطع کارشناسی به عنوانی یکی از منابع درس «تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی در دوره سامانیان و دیلمیان و غزنویان» برای بخش مربوط به دیلمیان تدوین شده است، توسط خانم دکترپروین ترکمنی آذر، استادیار پژوهشی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشکده تاریخ نگاشته شده است.
ایشان دکتری خود را در رشته تاریخ ایران دوره اسلامی از دانشگاه شهید بهشتی تهران اخذ کردند.
در مقدمه این کتاب تحلیلی و ارزشمند می خوانیم:
دیلمیان از دیرباز در تاریخ ایران به علت برخورداری از شجاعت و مهارتهای جنگی سرآمد بودند . آنان در قرن سوم و چهارم هجری توانستند بر مسند قدرت حکومتی ایران و اسلام دست یابند . کارآمدی آنان در بخش نظامی، موجب تسلط بر قلمرو وسیعی گردید.
یکی از مهم ترین حکومتهای ایران و ایرانیان در سده های نخستین اسلامی محسوب می شود. حکومت آنان حکومت آل بویه، نقطه عطف سیاسی در روابط ایران و بغداد محسوب می شود. آنها اولین حکومت ایرانی بودند که توانستند به آمال بسیاری از ایرانیان از جمله یعقوب لیث صفاری و مرداویج زیاری دست یابند.
موفقیت آنان مرهون حفظ پیوندهای خانوادگی و پایبندی به روش کدخدامنشی بود. اتحاد سه برادر بویی و اطاعت از فرد بزر گ تر خانواده، عامل قوام و دوام حکومت آل بویه گردید. خاندان بویه مانند هر سلسله دیگری، تجربه دوران
شکل گیری، رسیدن به اوج قدرت و قرار گرفتن در سراشیبی را امتحان کردند.
آل بویه در تاریخ ایران دورة اسلامی از چند لحاظ حائز اهمیت است . تلاش آنان در جهت بازیابی فرهنگ ایرانی و اشاعة هویت فرهنگی ایرانیان، امتیاز خاص آل بویه بود . تعصبات نژادی و قومی عرب در چند قرن اول تسلط بر ایران، مانع از اشاعة فرهنگ گذشتة ایرانی شده بود . سرزمین دیلم به لحاظ صعب العبور بودن و آب و هوای خاص در مقایسه با دیگر مناطق ایران، کمتر دستخوش تهاجم بیگانگان و تغییر و تحول قرار گرفت و به همین علت از نظر حفظ آداب و رسوم و فرهنگ ایرانی بکرتر از دیگر مناطق بود . پسران بویه که ت علقاتی به فرهنگ ایرانی داشتند، در صدد احیا و برقراری مجدد آداب و فرهنگ ایران برآمدند.
اسلام آوردن مردم دیلم به دست علویانی صورت گرفت که مهاجرت کرده و در آن سرزمین پناه جسته بودند . گرایش دیلمیان به مذهب تشیع از دیگر عواملی است که میان آنان و حکّام خلفای عباسی تمایز ایجاد کرد و تسلط آنان بر بغداد،موجد تحولی بزرگ در جامعة ایران و سرزمینهای اسلامی گردید . آنها درصدد
تلفیق ملیت ایرانی با دیانت اسلامی، از نوع شیعی، بودند . تسلط آل بویه بر خلفای عباسی، قدرت دنیوی خلفا را رسماً محدود کرد . تنها امتیاز خلیفه این بود که به نامش خطبه خوانده می شد. خلافت عباسی بقای خود را مدیون اغماض آل بویه از دستیابی به خلافت و عدم انتقال آن به خاندان آل علی (ع) بود.
حضور اندیشمندان و بزرگان علم و ادب در تصدی امور حکومتی، فارغ از وابستگی نسبی و مذهبی، از رهاوردهای دیگر این خاندان است که نشانة تساهل و تسامح مذهبی آل بویه و عامل رشد و گسترش اندیشه های فعال و خلاق بود.
کتاب حاضر شامل چهار بخش است .
بخش اول به شناسایی سرزمین دیلم می پردازد؛ زیرا وضع سیاسی هر سرزمین متأثر از وضع جغرافیایی، اقتصادی و فرهنگی خاص آن است و مسلماً بدون شن اخت اولیة دیلم و دیلمیان نمی توان به ارزیابی و بازشناسی حکومت آل زیار و آل بویه اقدام کرد.
بخش دوم کتاب، اختصاص به آ ل زیار و حکومت آنان در منطقه جغرافیایی محدودی از ایران دارد . آل زیار از نظر اعتقاد و وابستگی به فرهنگ و ادب ایران در جایگاه والایی قرار دارند.
بخش سوم کتاب به تاریخ سیاسی آل بویه پرداخته و سه مرحله شکل گیری و دستیابی به قدرت ، اعتلا، و سرانجام انحطاط آنان را بررسی می کند . در این بخش خاندان بویه در سطح کلان به عنوان خاندانی منسجم و در سطح خرد در سه شاخه حکومتی جبال، فارس و عراق ب ه عنوان حکومتهایی مجزا و گاه توأمان مورد بررسی قرار می گیرند. وضع خلفای عباسی در این دوره و رابطه خاندان بویه با آنان که در حقیقت دوران ضعف خلافت عباسی و تسلط حکومتی ایرانی و شیعه مذهب بر آنان است، از دیگر مباحث این بخش به شمار می رود.
بخش چهارم در فصولی مجزا به تشکیلات اداری، فرهنگ و تمدن و اقتصاد دوره آل بویه توجه دارد و سعی شده است رهاورد های سیاسی، نظامی، دیوانی، علم و ادب و مذهب و اقتصاد این دوره مورد بحث قرار گیرد.
این کتاب توسط انتشارات سمت در 1500 نسخه به چاپ رسید، تعداد صفحات کتاب 312 صفحه و دارای چند نمودار و نقشه از وضعیت جغرافیایی حکومت آل بویه می باشد.
|
