|
کتاب "گنجنامه ولایت بیهپیش؛ تمدنگیلان خاوری و مازندران باختری" نوشته علی بالایی لنگرودی است. بالایی در این اثر با تکیه بر واژگان اقلیمی جغرافیایی، باورها، آئینها، سنتها، زبان بومی و گسترده منطقه که نه تنها قسمتهایی از گیلان و مازندران بلکه دامنهای بیشتر از جمله الموت و طالقان را نیز دربرمیگیرد، به دنیای تمدنهای باستان ایران نقبی میزند.
 کتاب "گنجنامه ولایت بیهپیش؛ تمدنگیلان خاوری و مازندران باختری" نوشته علی بالایی لنگرودی است. بالایی در این اثر با تکیه بر واژگان اقلیمی جغرافیایی، باورها، آئینها، سنتها، زبان بومی و گسترده منطقه که نه تنها قسمتهایی از گیلان و مازندران بلکه دامنهای بیشتر از جمله الموت و طالقان را نیز دربرمیگیرد، به دنیای تمدنهای باستان ایران نقبی میزند.
کتاب «گنجنامه ولایت بیه پیش» اگرچه اثری در حوزه باستانشناسی و پژوهشی در زمینه فرهنگ و مدنیت قسمتهایی از دو استان پهناور و سرسبز ایران زمین گیلان و مازندران است، اما بیش از هر چیزی اثری مردم شناسی، زبانشناسی و اقلیمشناسی است.
علی بالایی لنگرودی در این اثر با تکیه بر واژگان اقلیمی جغرافیایی، باورها، آئینها، سنتها، زبان بومی و گسترده منطقه که نه تنها قسمتهایی از گیلان و مازندران بلکه دامنهای بیشتر از جمله الموت و طالقان را نیز دربرمیگیرد و به دنیای تمدنهای باستان ایران نقبی میزند.
جشنها، اعیاد و آئینها یکی از رمزگان و کلیدهای فرهنگ بومی منطقه است که نویسنده به آن اشاره دارد؛ آئینهایی که شاید از دوران کهن تا روزگار ما آمده و اگر چه هماکنون به صورت نمایشی به طور کامل در منطقه رایج نباشد، اما رگههایی از آن در هنرهای نمایشی مناطق مختلف نمود داشته و خودی مینمایاند. نویسنده در جایی از کتاب میگوید: علم واچینی مشهورترین آئین گالشهاست که در آغاز نوروز برگزار میشود. وی در ادامه این آئین را با جشن خرمن مرتبط میداند و یادآور میشود: زمان برگزاری جشن خرمن در نقاط کوهستانی شرق گیلان بعد از درو گندم و جو با به دست آوردن اولین محصول سال و در قسمت جلگه بعد از برداشت محصول برنج انجام میگرفت تا دست کشاورزان برای خرج کنی، باز باشد. روز برگزاری معمولاً جمعه و گاهی دوشنبه بود که توسط متولی بقعه محل با مشورت ریشسفیدان انجام میگرفت.
یا در توصیف آئین گِل کار جشن میگوید: روستاییان «جواهرده» واقع در 24 کیلومتری جنوب رامسر از دیرباز پس از برداشت محصول (معمولاً در مردادماه) جشن و سرور خاصی دارند این جشن به گویش محلی «گل کار جشن» نامیده میشود که اکثر مردم به فکر رفتن به ییلاق هستند. ماشینها از پیش، در نظر گرفته شدهاند تا مسافران را به جواهرده برسانند و آنان شاهد «گل کار جشن» باشند.
تیرما ستیزه، امیر ما هشت هشت، نوروز ما بیس و شیش، جشنهای بیرون از روزشمار گالشی، کول کول چهارشنبه، پیش عید، نوروز، پیلو چله، کوچ چله، سیزده بهدر، آداب اول ماه و... برخی دیگر از آئینهای مختلف در کتاب یاد شدهاند.
کتاب گنجنامه ولایت بیه پیش شامل 7 بخش است و هر بخش گوشهای از الگوهای فرهنگی منطقه را دربرمیگیرد. علی بالایی لنگرودی نویسنده این کتاب از همان دوران دانشجویی جرقههای پژوهشگری و کاوش در آداب و رسوم و باورها و فرهنگ بومی منطقه را به صورت رؤیا و دغدغهای دنبال کرده است. به همین دلیل همراه با دوستانش و به صورت گروههای دانشجویی روی پروژههای بومیشناسی و اقلیمشناسی منطقه کار کرده و مطالب و تحقیقات خوبی را گردآوری کرده است؛ شاید برخی از این تحقیقات سنگهای بنیادی کتاب اخیر او را شکل دهد. او در دوران سربازی دفتر اول همین کتاب را در قالب کتابی مستقل با عنوان دفتر نخست گنجنامه ولایت بیه پیش در سال 80 به چاپ رساند و سپس در روزهای اخیر به چاپ دومین دفتر از خود پرداخت. قسمت اول کتاب نیز همچون همین کتاب کنونی دربرگیرنده 7 فصل و مطالبی خواندنی است.
اسب گیلی، نظری به آئین گاو قربانی، جلوههای هنر اسلحهبازی در لنگرود، سیا گالش، بز لرایی، پنجک و افسانه امیرما، از جمله بخشهای اصلی کتاب نخست اوست. بالایی لنگرودی این روزها علاوه بر پژوهش زمان خود را روی تحصیل در رشته زبان ایتالیایی قرار داده است. وی پیش از این در حوزه روزنامهنگاری هم دستی داشته و در نشریاتی همچون گیلهوا، روزنامه جامجم و... به نگارش مقالاتی پرداخته است.
/شبکه ایران
|
