بیمارستان هاى رشت (از مشروطه تا ۱۳۵۷)
    نویسنده: دکتر سیدحسن تائب
    ناشر: فرهنگ ایلیا
    چاپ: ۱۳۸۴
    کتاب بیمارستان هاى رشت اثر نویسنده و پزشک سالخورده گیلانى دکتر سیدحسن تائب اثرى درخور در حوزه تاریخ معاصر گیلان است که به رغم محدودیت منابع، اسناد و تصاویر در این بخش اما به جهت غناى اثر و گردآورى یک مجموعه از اسناد بکر به یکى از آثار ماندگار تبدیل شده است.
    دکتر مسعود جوزى ویراستار گیلانى در مقدمه آن نوشته است که «تاریخ بیمارستان هاى رشت» اثرى «یکه» است: کتابى که چه پزشک و از خانواده پزشکى باشیم و چه نه، چه تاریخ خوان و تاریخ دان باشیم و چه نه، و چه علاقه مند و عاشق گیلان باشیم و چه نه، از خواندن آن لذت خواهیم برد و به آن افتخار خواهیم کرد. این کتاب راوى «رنج و سرمستى» مردان و زنانى است که در گذرى حساس از تاریخ سرزمین مان گذر کهنه به نو با خرافه ها جنگیده اند، از ملامت ها و تکفیر ها نهراسیده اند و در نهایت، گفتمان حاکم «سلامت» جامعه را دگرگون کرده اند.»
    سیدحسن تائب خود در مقدمه فصل تاریخ بیمارستان پورسیناى رشت -قدیمى ترین بیمارستان موجود در آن شهر- آورده است: «این بخش از کتاب را تقدیم مى کنم به آن انسان هاى نیکوکارى که نامشان در هیچ کتابى نیامده و هیچ نویسنده اى درباره آنها قلمى نزده و حال آنکه با کمک مستمر آنها بود که بیمارستان پورسینا ساخته شد. همچنین به آن استادکاران و کارگرانى که ماه ها رایگان و یا با مزدى اندک خشت روى خشت نهادند تا بیمارستانى نمونه در رشت به وجود آورند که دردمندان و نیازمندان را به کار آید.» که بدین وسیله دین خود را نسبت به این رادمردان تاریخ پزشکى ادا کرده باشد.
    نویسنده در فصول این کتاب به سیر تدریجى پیدایش بیمارستان ها در رشت از آغاز مشروطه و تا سال هاى پس از ۵۷ همت گمارده و از دل همین تغییرات و تطورات تاریخى پیدایش بیمارستان ها گاه به فرهنگ و مباحثات اجتماعى این دوره نیز بر رسیده است. مهمتر آنکه نویسنده با ذکر اسناد تاریخى و تصاویر مربوط به استحکام پاره اى از فرضیات تاریخى نیز صحه نهاده است. شاید هیچ سند و اثرى مهمتر از چگونگى پیدایش اولین بیمارستان مدرن در گیلان نباشد که پیدایش آن با نهضت مشروطه گره خورده باشد. بنایى که از یک سو با نهضت مشروطه و از سوى دیگر به جریان شکست مشروطه خواهان و قلع و قمع آن و از دیگر سو به روى کار آمدن دولت مقتدر محمدعلى شاه تسرى یافته است. «مجله شمال» در شماره اول، سال ۱۳۲۲ خورشیدى در شرح حال دکتر فریم یکى از اولین موسسین بیمارستان رشت مى نویسد: در سال ۱۹۰۵ م /۱۲۸۴ خ عده اى از منورین گیلان درصدد احداث بیمارستانى برآمدند. پیشتر از این تاریخ، عبدالله خان نواب که شخصى متنفذ و متدین بود، در فکر احداث بیمارستانى برآمده بود، در اثر موانع محلى، بنا ناتمام ماند و ناچار از این فکر منصرف شد. زمین نام برده جایى است که تیمورتاش عده اى از کشاورزان و روستائیان بى گناه را در آن مکان به دار آویخته بود. سیده سارا خدیوى فرد در کتاب گیلان شناسى از قول استاد ابراهیم فخرایى مى نویسد: «تیمورتاش ۱۶ نفر جنگلى را در باغ محتشم با علم به بى گناهى به جوخه دار کشید.» استاد ابراهیم فخرایى در کتاب مشروطه گیلان مى نویسد: دکتر حشمت و همراهان را کت بسته به رشت آوردند و در باغ محتشم، جایى که بعضى از دهاتى ها را به نام جنگلى در آنجا زندانى نمودند و به دار آویختند، زندانى نمودند. از مقایسه این دو نتیجه مى گیریم که فکر تاسیس بیمارستان اولین بار به وسیله عبدالله خان نواب عنوان شد و محل آن باغ محتشم بود که به نتیجه نرسید.
    نویسنده از دیگر سو از این نکته غافل نمى ماند که بخشى از یاوران و حامیان تاسیس این نوع نهادها را به خوانندگان معرفى نماید یکى از این گروه ها هیات اتحاد اسلام بود. هیات اتحاد اسلام در گیلان از زمان جنبش مشروطیت تشکیل شد. اعضاى اول این هیات عبارت بودند از: حاج میرزا محمدرضا حکیمى (حاج آقا فخرى)، اعضاى اولیه این هیات حاج شیخ على الهدى (حلقه سرى)، سیدعبدالوهاب ضیابرى (صالح)، شیخ بهاءالدین املشى (میزان)، آقا میر منصورى هدى، میرزا محمد انشایى. هیات اتحاد اسلام در گیلان رهبرى روحانى جنبش هاى مبارز چون جنبش مشروطه خواهان و نهضت جنگل را برعهده داشت. همچنین پاره اى از مخارج این جنبش ها نهضت ها و امور خیریه را از طریق جمع آورى کمک هاى مردمى تامین مى کرد.
    نویسنده در این کتاب تاریخ اولین بیمارستان در رشت را متعلق به بیمارستان آمریکایى مى داند که توسط گروه پرسیبتارین تاسیس شد. گروه پرسیبتارین آمریکایى یکى از شناخته شده ترین نحله مذهبى اعزامى از آمریکا به ایران بود. این گروه شعبه اى از پروتستان ها بودند که از سال ۱۸۸۳ میلادى فعالیت خود را در زمینه هاى تربیتى، درمانى و بهداشتى در ایران آغاز کردند. از این گروه، هفت دسته شناخته شده در پاره اى از استان ها و شهرستان ها مانند تهران، اصفهان، مشهد، تبریز، رشت، همدان و کرمانشاه فعالیت داشتند این گروه توسط دکتر فریم متخصص و پزشک آمریکایى مبادرت به این کار کرد.
    بعد از تاسیس و افتتاح بیمارستان آمریکایى در رشت، دومین اقدام اساسى و برنامه ریزى شده دکتر فریم، ایجاد مدرسه پرستارى و تربیت پرستار تحصیل کرده بود. گروه مذهبى آمریکایى که در هفت استان (تهران، اصفهان، رشت، تبریز، مشهد، همدان و کرمانشاه) مستقر شده بودند به تاسیس بیمارستان و تربیت پرستار اقدام کردند، ولى رشت یکى از موفق ترین مراکز تربیت پرستار بود. پرستاران فارغ التحصیل از بیمارستان آمریکایى، بعدها خود منبع خدمت و فداکارى هاى بسیار در سایر موسسات بهداشتى و درمانى ایران شدند. در این دو مرکز جز دکتر فریم که اولین مدرس آموزشگاه پرستارى بود و بهداشت عمومى، امراض داخلى، عفونى، زنان و زایمان تدریس مى کرد. کسان دیگرى هم بودند که با ایشان همکارى جدى داشتند.

نویسنده:
مجید یوسفى
منبع:      
http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1028500